Page 208 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

lỗi gì cả, dù sao họ cũng là người, các em đừng trêu

người ta!” (Bài số 154).

Cao nhiều lúc đi vào những xóm nghèo khổ ngoài
bãi. Một hôm ông vào chợ Phúc Lâm, thấy mọi người
nhớn nhác chạy trốn và gọi nhau “Nhanh lên! Có
công sai về đấy!”. Cao lại hỏi nhỏ một ông lão đứng
gần. Ông lão cho biết rằng ở đây người ta cứ phải lẩn

trốn như chuột vì vua quan phái người về bắt tráng.
Quan huyện và sai nha thì đánh đập dân như chém
tre. Mấy năm mất mùa, dân làng phải bỏ đi nơi khác
rất nhiều. Thuế má thì mỗi năm một tăng thêm.

Không những tăng thuế mà còn tăng các khoản khác.
Tăng đến kỳ cùng thế này thì sang năm còn đào đâu
ra? Ông lão kết luận: chưa có đời nào mà vua lấy của
dân và quan làm phiền dân như đời này cả. Cuối
cùng ông lão trỏ bức tường đổ mà nói rằng: “Than ôi!

Tôi già rồi!” (Bài số 151).

Khi dân đói rét quá thì vua quan thường tổ chức
phát chẩn. Họ làm cái việc “trả cho dân từng thìa cái
mà họ cướp được của dân từng thùng”. Cao đã chứng
kiến một buổi phát chẩn và ông đã nói lên cái tâm sự
vô cùng buồn bực của mình. Đáng thương nhất là có

những người ở những nơi xa nghe tin phát chẩn đã

| 208