Page 209 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

bồng bế con cái đến từ hôm trước. Biết có ai “vẽ được

cái cảnh này cho vua xem?” Cao muốn nhắc đến
trách nhiệm của nhà vua. Cao nhớ ngày xưa Y Doãn
nhà Thương đã nói rằng: “Nếu trong thiên hạ còn
một người dân thường nào chưa được yên sở thì

chính là ta đã dìm họ xuống vực sâu!”. Cuối cùng Cao
lại tự trách mình: “Lòng hẹn với lòng nay hóa hão...”,
và ông cúi đầu dựa vào góc tường mà chẳng nói (Bài
số 152).

Lắm lúc ông tự hỏi: Không biết bọn vua quan có
biết tình cảnh này không? Hay họ giống như thằng

bé con chăn con bọ ngựa, nó lấy dây tơ buộc chằng
chịt lên mình bọ ngựa làm nó chết khô trên cành cây!
Trách nhiệm của vua quan đáng lẽ phải thông cảm
với nhân dân, phải hiểu được nỗi vui buồn của từng
người từ trên một nét mi của họ” (Bài số 153).

Dưới triều Nguyễn, do bị áp bức bóc lột quá đáng,
nhân dân ở miền xuôi cũng như miền núi, luôn luôn
phải nổi dậy đấu tranh. Các cuộc khởi nghĩa kế tiếp

nhau nổ ra không bao giờ tắt. Nhà vua phải tổ chức
những cuộc đánh dẹp. Tráng đinh bị bắt vào lính,
đẩy vào những nơi lam sơn chướng khí. Lương thực
bị vận chuyển đi ngàn này vạn khác. Nhân dân khởi

209 |