Page 218 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Có thể nói 36 năm làm vua của ông ta cũng là 36

năm làm thơ, mà mất nước. Đối với Tự Đức thì cái gì
cũng làm thành thơ được. Đi câu làm thơ, đau bụng
làm thơ, ngủ mê dậy làm thơ. Làm thơ về con chim,
về cái hoa, về cái cầu và con thuyền... Đối với người

thích làm những thơ nhạt nhẽo như thế, thì việc sắp
xếp vần thơ là cần thiết. Nhưng Cao Bá Quát đối với
công việc ấy thì lại rất chán ngán.

Trong cái không khí đua nhau làm thơ của triều
đình Tự Đức, Cao cũng làm thơ chơi, cũng ca vịnh
những cái vụn vặt hàng ngày nhưng nội dung tư

tưởng thì khác hẳn bọn họ. Ông ca ngợi tính trong
sạch của bông hoa sen, tình chung thủy của con chim
câu. Vịnh con sáo, ông mỉa mai:

Chỉ vì có thể nói được tiếng người,

Để đến nỗi cụt mất đầu lưỡi.

(Bài số 82)

Tâm trạng của ông lúc này là tâm trạng của
người “Nói cười trước mặt nhưng đau xót khi vắng
người”. Lắm đêm ông cứ ngồi một mình ngắm trăng,
cảm thấy mình sống giữa triều đình mà vẫn như một
kẻ lưu đày cô đơn, trói buộc:

| 218