Page 232 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Ông điên, nhưng đây không phải là cái điên
thông thường của những người mất trí. Đây là cái
điên sáng suốt của những Khuất Nguyên, Tiếp Dư,
Tôn Tẫn, điên của những người thấy mình sống khác

những người chung quanh, thấy “Cuộc đời đục cả,
một mình ta trong, người đời say cả, một mình ta
tỉnh” (Khuất Nguyên). Điên của Cao là cái điên của
người phản kháng lại triều đình, khinh ghét những
bọn chạy theo danh lợi, luồn cúi bọn vua quan để làm
hại nhân dân.

Cái điên đó nói lên sự oán giận tột bực của Cao
Bá Quát đang thôi thúc ông đứng dậy hành động.
Ông bắt đầu vận động những người cùng chí hướng
với mình để đi tuyên truyền và chuẩn bị khởi nghĩa.

V

Giữa năm 1853 (Tự Đức năm thứ 7). Ông xin thôi
dạy học, lấy cớ về nuôi mẹ già. Năm ấy tại miền Bắc,
vào tháng 6, tháng 7, châu chấu bay mù trời. Lúa má
bị chúng cắn sạch. Nạn đói hoành hành, mọi người

ta thán.
Cao Bá Quát đứng lên tụ tập nhân dân, bí mật
chuẩn bị một cuộc khởi nghĩa tại Hà Nội. Cao đã bị

| 232