Page 237 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

truyện ký). Ở Sài Gòn lại có ý kiến cho Cao Bá Quát

nổi dậy là bị ám ảnh bởi cái mộng đế vương (Tập san
Bách khoa số 142, ngày 15-12-1962). Những quan
điểm trên đều xuyên tạc và hạ thấp sự nghiệp của
Cao Bá Quát.

Chỉ có thể hiểu Cao Bá Quát và đánh giá đúng tư
tưởng và hành động của ông trên cơ sở phân tích

nguồn gốc xã hội và diễn biến của cuộc đời ông.

Cao Bá Quát là một trí thức yêu nước, gần gũi
nhân dân. Trong xã hội phong kiến Việt Nam, trí
thức không chỉ là đặc quyền của giai cấp thống trị. Vị
trí trung gian của người trí thức ở đây luôn luôn di
động giữa nông dân và phong kiến. Truyền thống

hiếu học của dân tộc Việt Nam thường làm nảy sinh
những trí thức xuất thân từ nhân dân lao động.
Những người này thường theo đuổi mục đích hoặc
“tiến vi quan”, hoặc “đạt vi sư”. Về đời sống và tư

tưởng, họ có xu hướng vươn lên giai cấp thống trị.
Nhưng do nguồn gốc xuất thân, do quan hệ gia đình,
làng mạc, họ gần gũi nhân dân và khi chưa đứng hẳn
trong hàng ngũ giai cấp thống trị, họ dễ đồng tình
với tâm tư và nguyện vọng của nhân dân, đứng về

phía nhân dân mà suy nghĩ và hành động.

237 |