Page 236 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Cũng có người vì không muốn cho Cao chết đã
dựng lên truyện: Khi Cao bị bắt giải về Hà Nội,

những người muốn cứu Cao đã đem một người tù
phạm có nét mặt giống Cao để thay vào. Còn Cao thì
trốn được lên Lạng Sơn, giả làm sư.

Những truyền thuyết trên đây đều không có căn
cứ và đã được dựng lên do những tình cảm khác
nhau của người ta đối với Cao. Những truyền thuyết

ấy không che lấp được cuộc khởi nghĩa rộng lớn của
Cao đã vang dội ở nhiều tỉnh huyện thuộc miền tây
Bắc Bộ.

Cao Bá Quát tử trận là điều có thật. Không phải
ngẫu nhiên mà triều đình nhà Nguyễn đã khen
thưởng và thăng chức cai đội cho tên Đinh Thế

Quang, kẻ bắn chết Cao Bá Quát.

Về cuộc khởi nghĩa của Cao Bá Quát, cũng có
nhiều sự giải thích và đánh giá khác nhau. Có ý kiến
cho Cao Bá Quát nổi dậy là do bất mãn vì địa vị
(quan điểm của Đại nam chính biên liệt truyện). Có ý
kiến cho là do Cao Bá Quát có tính tình ngỗ ngược,

hành động ngông cuồng, hay chửi đời, bị nhiều người
ghét, nên cuối cùng đã đi đến cuộc nổi dậy (quan
điểm của Trúc Khê trong Cao Bá Quát danh nhân

| 236