Page 283 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

trong các truyện Nôm bình dân đã khẳng định một

cách phổ biến giấc mơ lý tưởng đó. Mặt khác, quần
chúng trong cuộc đời khổ cực của mình lại rất mong
muốn những kẻ bạc ác, gieo tai họa cho mọi người
cuối cùng phải đền tội một cách xứng đáng. Các nhân

vật phản diện như Lý Thông trong truyện Thạch
Sanh, mẹ con cô Cám trong truyện Tấm Cám đều
không tránh khỏi sự trừng trị của trời đất quỷ thần.
Cái quan niệm “thiện giả thiện báo, ác giả ác báo”
tuy còn ngây thơ và thiếu căn cứ khoa học đó vẫn bộc
lộ một tâm lý phản kháng của quần chúng đối với

bọn vua quan, cường hào và mọi lực lượng hắc ám
trong xã hội. Nó trở thành một khẩu hiệu phổ biến
của nhân dân dưới chế độ phong kiến, vừa để răn
mình vừa để chế ngự bọn phong kiến. Quan niệm đó

cũng đi vào tư tưởng của các nhà văn, nhà thơ lớn.
Nguyễn Du đã từng nói:

Những người bạc ác tinh ma,

Mình làm mình chịu kêu mà ai thương.

Qua hai tuyến nhân vật, một bên chính diện
được báo đáp và một bên phản diện bị đền tội như
trên, Nguyễn Đình Chiểu đã thể hiện một cái nhìn
dứt khoát giữa chính và tà. Đúng như Giáo sư Trần

283 |