Page 124 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Luận điểm trên đây chưa đủ để thuyết phục

chúng ta. Kinh tế hàng hóa, thương nghiệp và thủ
công nghiệp của thế kỷ 18 chưa đủ tiêu biểu để nói
lên sự thai nghén một chế độ tư bản. Những nhân tố
đó đã nảy sinh từ lâu ở Hy Lạp, La Mã và Trung

Quốc cổ đại.
Tôi nghĩ phải phân tích tình hình này từ đặc

điểm xã hội của thế kỷ 18 – nhất là từ cuộc đấu
tranh giai cấp sâu sắc giữa phong kiến và nông dân.
Chế độ phong kiến thời đó đã bộc lộ mọi sự thối nát,
suy đồi tới mức nó không thể tiếp tục tự suy trì như

trước nữa. Nó đáng được phủ định, nhưng mặt đối
lập lịch sử của nó – mặt phủ định cụ thể của nó là
chủ nghĩa tư bản lại chưa ra đời. Chính vì thế mà,
lúc đó đối lập với chế độ phong kiến chưa phải là giai
cấp tư sản. Lúc đó, phê phán sự tàn bạo bằng khẳng
định chủ nghĩa nhân đạo, lên án chính sách ngu dân

bằng tiếp thu những sự phát triển văn hóa và nghệ
thuật, lại là nhiệm vụ lịch sử của những người trí
thức đứng về phía nhân dân lao động.

Cũng có người đi sâu tìm hiểu quan điểm triết
học và hệ tư tưởng của Lê Quý Đôn, về mối quan hệ

của các trào lưu tư tưởng đương thời: Nho, Phật, Lão

| 124