Page 127 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Tính phức tạp này ở Lê Quý Đôn cần được tiếp tục

nghiên cứu và phân tích.

Lê Quý Đôn nêu lên cả quan điểm đức trị và
pháp trị. Phải chăng mặt đức trị nhân đạo hơn mặt
pháp trị? Hay đức trị lại chính là quan điểm phản
động nhất của Khổng giáo, biện pháp cai trị nguy
hiểm nhất và tàn bạo nhất?

Có người ngợi ca Lê Quý Đôn đã tiến hành giáo

dục đạo đức bằng những châm ngôn. Điều này chưa
hẳn đã là một ưu điểm. Nó hoàn toàn trái ngược với
phương pháp giáo dục của Đảng ta là thông qua lao
động, chiến đấu và học tập. Chúng ta không thể chấp
nhận lối giáo dục đạo đức bằng một số “ngữ lục” mà

phải giải phóng cho khối óc và trái tim của con người
để người đó hoàn toàn sáng suốt khi nhận định thái
độ và hành vi của mình trước mọi diễn biến phức tạp
trong cuộc sống.

Chúng ta tiếp tục đi sâu vào những điểm chưa
nhất trí ấy. Chúng ta đánh giá Lê Quý Đôn là nhà

bác học lớn nhất của thế kỷ 18, có thể của cả thời kỳ
trung đại lâu dài của dân tộc. Đó là con người đã
dành cả cuộc đời phục vụ cho sự phồn vinh của Tổ
quốc và hạnh phúc của nhân dân, người đã để lại

127 |