Page 168 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

IV

Ngô Thì Nhậm chỉ cộng tác với Quang Trung có
năm năm. Vị anh hùng kiệt xuất của dân tộc đã từ

trần quá sớm. Đó là sự tổn thất không gì bù đắp được
của nhân dân ta thời kỳ bấy giờ. Đó cũng là nỗi đau
xót nhất của Ngô Thì Nhậm.

Vua mới còn ít tuổi, công việc quốc gia bị Bùi Đắc
Tuyên, cậu ruột của vua nắm hết. Triều đình Tây
Sơn ngày một suy vong. Ngô Thì Nhậm, mặc dầu

tuổi già, sức yếu vẫn cố gắng phục vụ triều Tây Sơn,
vừa thương nhớ Quang Trung, vừa lo lắng cho vận
mệnh của đất nước. Không có cách gì để thuyết phục
vua Quang Toản nghe theo mình, ông đã rất đau

buồn suy nghĩ.
Ngô Thì Nhậm cảm thấy bất lực trước hàng loạt

vấn đề mà tình hình lúc đó đương đặt ra. Sự suy yếu
của triều đại Tây Sơn, nỗi đau khổ của nhân dân lại
lâm vào cảnh đói rét, sự đe dọa của Nguyễn Ánh đã
rước quân ngoại quốc về đánh chiếm miền Nam. Ngô

Thì Nhậm lại sống cái bi kịch cổ truyền của những
người trí thức chân chính trong xã hội cũ. Tâm sự
của Chu Văn An, nỗi đau xót của Nguyễn Trãi và

| 168