Page 172 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Trong tình hình phức tạp ấy, Nguyễn Ánh sau

khi chiếm lại miền Nam, đã kéo quân ra Bắc, tiêu
diệt triều đại Tây Sơn và chấm dứt cuộc đời của Ngô
Thì Nhậm bằng trận đòn thù ở sân Văn miếu.

*

* *

Ngô Thì Nhậm là một nhà nho, nghĩa là nhà trí
thức trong xã hội cũ. Suốt hàng ngàn năm lịch sử,
giữa hai giai cấp phong kiến và nông dân đã tồn tại
một tầng lớp trí thức gọi là nhà nho ấy. Những kiến

thức của họ không thể tìm ở nơi nào khác ngoài
sách vở của thánh hiền mà giai cấp thống trị đem
truyền bá ở khắp mọi nơi, từ trên xuống dưới. Nho
giáo vừa đóng vai trò thống trị trong thượng tầng

kiến trúc của xã hội phong kiến, vừa là phương tiện
duy nhất để các nhà trí thức vận dụng trong sự suy
nghĩ của mình.

Không thể có một trí thức nào lại không dựa vào
sách vở và câu chữ của Nho giáo mà có thể suy nghĩ,
trình bày ý kiến và làm văn, viết sách được. Vì thế,
trong giới trí thức có nhiều loại khác nhau: tiến bộ và

lạc hậu, sáng suốt và ngu xuẩn, yêu nước và phản

| 172