Page 174 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Suốt cuộc đời ông đã chứng kiến không biết bao

nhiêu sự thay đổi từ Nam chí Bắc. Hàng chục vua,
chúa được dựng lên rồi bị đánh đổ. Cuộc đấu tranh
giành giật quyền vị và dắt đai diễn ra liên tiếp trong
hàng ngũ phong kiến. Phong trào nông dân mà đỉnh

cao nhất là cuộc khởi nghĩa Tây Sơn đã tràn ngập
khắp nơi như vũ bão. Sự vùng dậy của cả dân tộc đã
đánh tan 20 vạn quân xâm lược. Tất cả những sự
kiện to lớn ấy đã thu gọn trong cuộc đời 57 năm của
Ngô Thì Nhậm.

Thời thế luôn luôn thay đổi. Người trí thức phải

bám sát lấy những diễn biến cụ thể của cuộc sống mà
có những xử lý đúng đắn. Nhưng dù ở với Lê, Trịnh
hay với Tây Sơn, dù trong lúc giữ những trọng trách
lớn của lịch sử hay lúc sa cơ trước mặt quân thù, có
một điều không thay đổi ở Ngô Thì Nhậm. Đó là những
phẩm chất cao quý của người trí thức chân chính. Đó

là lòng yêu nước, yêu dân, là đầu óc suy nghĩ sáng
tạo, là sự đấu tranh đến cùng cho chính nghĩa.

Cho nên thời thế dù Xuân thu hay Chiến quốc,
dù hưng thịnh hay suy vong, trong thành công hay
thất bại, Ngô Thì Nhậm đã sống như thế và chỉ có

thể sống như thế.

| 174