Page 185 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

tiếng là thông minh, văn hay chữ tốt. Thơ văn ông
được truyền đi rộng rãi. Ông chơi thân với Nguyễn
Văn Siêu và hai người được đương thời đánh giá cao
về mặt văn chương. Năm 14 tuổi, cậu bé Quát đã

sắm sửa lều chõng đi thi nhưng thi hỏng. Chín năm
sau, trường thi đã lấy ông đỗ cử nhân thứ nhì. Nhưng
bộ lễ xét lại, xếp ông xuống cuối bảng. Lúc đó ông mới
23 tuổi. Lạc quan và tin tưởng, ông tiếp tục cứ mỗi
khoa lại vào Kinh để thi tiến sĩ. Ông đã từng nhiều
lần phê phán con đường công danh, nhưng ông lại tự
an ủi rằng đã theo đuổi văn chương, lẽ nào trốn được
công danh. Đã từ lâu ông tưởng rằng có thể thông qua
con đường khoa cử, giành lấy một địa vị xã hội, rồi từ
đó cải thiện đời sống của nhân dân. Qua tỉnh Quảng
Trị, nhìn thấy nhân dân nghèo khổ, phải hết sức tiết
kiệm, ông nghĩ rằng nhân dân nghèo có lẽ vì chưa
được người như Quản Trọng làm tướng. Quản Trọng
trước kia khi đến nước Tề đã biết khai thác nguồn lợi
của núi, của biển, đem lại giàu mạnh cho nước Tề.
Kết thúc bài thơ, ông đã viết một câu lơ lửng nêu cảnh

khổ của nhân dân trước sự xa phí của triều đình:
Nghe đồn gần đây xe sáu rồng vừa qua chơi,

Ngoài hành cung Mỹ Xuyên ra, lại còn hành
cung mới nữa.

(Bài số 11)

185 |