Page 193 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử
P. 193
bao đêm ông tự hỏi lòng và mừng rằng không làm
điều gì phải thẹn với lương tâm, nay được yêu cầu
làm thơ, ông cười, viết ngay. Câu thơ nói về cái gông
nhưng cũng là nói với chính viên chủ sự đó:
Gông dài!
Gông dài!
Mày biết ta chăng?
Ta chẳng có gì đáng hợp với mày cả!
Mày biết thế nào được ai phải và ai trái!
Mày chẳng qua chỉ là cái máy làm nhục người
đời mà thôi.
(Bài số 20)
Trong ba bài thơ vịnh cái gông, Cao không thừa
nhận mình có tội. Đối với ông việc chữa vào bài của
thí sinh là việc nên làm. Ông muốn chẻ cái gông làm
hai viết vào đó bài Thiên sự ngâm của Nghiêu Phu,
mà đại ý là “Người ta làm việc thiện là vì việc thiện
nên làm”. Đối với ông, chống lại những luật lệ thi cử
khắc nghiệt của triều đình là làm việc thiện. Ông
muốn bắt chước Thái Nguyên Định ngày xưa, khi bị
tội viết thư dặn các con rằng: “Ta đi một mình không
193 |
