Page 241 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

In-đô-nê-xi-a nơi ông đã từng đặt chân tới đều là

những nước chậm phát triển. Trong những điều kiện
hạn chế đó, Cao chưa thể nhìn ra xa được sự vận
động của lịch sử sẽ chuyển theo hướng nào. Bởi thế,
ông mới chỉ chống lại triều đình nhà Nguyễn mà

chưa phải chống lại chế độ phong kiến nói chung.
Ông chưa có tư tưởng cách mạng đối với chế độ xã hội
của thời phong kiến, mới chỉ có tư tưởng lật đổ triều
đình nhà Nguyễn để cải tạo xã hội trong khuôn khổ
của một chế độ vua quan “lý tưởng!”. Bởi bọn vua
chúa nhà Nguyễn đã trở thành những Kiệt, Trụ thì

ông phải nổi dậy để đem lại cho nhân dân những vua
1
Thang, vua Vũ .
Trong những năm trưởng thành, nhất là sau dịp
đi “dương trình hiệu lực” trở về, ông đã thấy rõ nguy
hại của lối học thời bấy giờ. Ông đã kịch liệt phê
phán sự nô lệ vào sách vở của người xưa, nhưng thực

ra chính ông cũng chưa thoát ra được sự nô lệ đó. Sự
suy nghĩ và hành động của ông vẫn dựa nhiều vào

1 Trên lá cờ khởi nghĩa của Cao Bá Quát có viết 14 chữ: Bình Dương
Bồ Bản vô Nghiêu Thuấn, Mục Dã, Minh Điều hữu Vũ Thang,
Nghĩa là Bình Dương, Bồ Bản không còn Nghiêu Thuấn nữa thì ở
Mục Dã và Minh Điều ắt phải có Thang Vũ nổi dậy.

241 |