Page 238 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Khổng giáo đem lại cho họ những công thức cứng

nhắc, phục vụ tôn ti trật tự phong kiến, nhưng mặt
khác, Khổng giáo cũng truyền cho người trí thức một
ý chí tu dưỡng bản thân, gìn giữ khí tiết thanh cao,
tâm hồn liêm khiết. Đây là một thuận lợi khiến cho

họ dễ phản ứng trước sự tàn bạo của vua quan và
thông cảm với nhân dân bị áp bức.

Xuất thân từ một gia đình nhà nho nghèo, Cao
Bá Quát ở trong trường hợp như thế. Cuộc sống long
đong của bản thân đã tạo điều kiện cho ông gần gũi
với dân nghèo. Những cảnh đói rét khổ cực ở khắp

nơi hằng ngày day dứt ông, làm cho ông phải luôn
luôn suy nghĩ, mong tìm ra cách giải quyết. Chế độ
phong kiến hà khắc, vua quan ngày một tỏ ra bất tài
và nguy cơ mất nước cho phương Tây đã khiến cho
ông căm ghét triều đình nhà Nguyễn. Từ chỗ phê
phán và phản kháng nó, ông đã tiến tới nổi dậy đánh

đổ nó .
1

1 Chúng ta chưa sưu tầm được những văn từ của Cao Bá Quát hồi
khởi nghĩa Mỹ Lương như những tờ hịch, những bản tuyên cáo v.v...
để có thể hiểu sâu thêm về phương hướng hành động của Cao. Với
những tài liệu hiện nay, chúng tôi chỉ có thể nêu lên những suy
nghĩ bước đầu.

| 238