Page 249 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Năm 1881, giặc Pháp đã đặt sự thống trị của
chúng trên toàn bộ đất nước.

Nhiều trí thức Việt Nam đã giương cao ngọn cờ

Cần vương, kiên quyết bảo vệ Tổ quốc như: Tôn Thất
Thuyết, Đặng Thái Thân, Phạm Văn Nghị, Nguyễn
Thượng Hiền...
Một số cam tâm bán nước làm tay sai cho giặc như:

Tôn Thọ Tường, Nguyễn Hữu Độ, Hoàng Cao Khải...

Nguyễn Khuyến lúc bấy giờ đã băn khoăn với
tâm trạng đứng trước ngã ba đường. Ông không cam
tâm hợp tác với giặc nhưng cũng không đủ trí dũng
để chiến đấu trong hàng ngũ Văn thân. Nỗi đau xót
trước cảnh nước mất, dân nghèo đã thôi thúc ông bỏ
quan để trở lại quê hương, sống giữa bà con thôn
xóm. Trong bước ngoặt đau thương của Tổ quốc, ông
đã tạo ra bước ngoặt cho bản thân mình. Đối với một
vị đại khoa và đại thần như Nguyễn Khuyến, chúng
ta không thể quá khe khắt. Rời bỏ một vị trí cực kỳ

quyền quý để về làm bạn với những người rách rưới,
nghèo khổ ở nông thôn là một việc làm cũng rất khó
khăn và hiếm có:

Chú Láo bên người lên với tớ,

Ông Từ cuối xóm đến cùng ta.

249 |