Page 254 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Mấy năm cày cấy vẫn chân thua,

Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa,

Phần thuế quan Tây, phần trả nợ...

Trong lúc ngoài xã hội thì “mùa mất, dân nghèo,

đời nhiễu nhương”, thì ở ông cũng “tuổi nhiều, nhà
bấn, thân đau ốm”. Trong cảnh “cháo rau không đủ”,
ông càng cám cảnh cho những người đói rét phải đi
ăn mày. Chẳng lẽ chính mình cũng vác bị đi xin, bởi
cảnh ngộ của ông cũng chẳng hơn gì cảnh ngộ của
ăn mày.

Sự chan hòa của ông vào đời sống nhân dân
khiến cho chúng ta hiểu vì sao hầu như mọi nhân vật
của xóm làng đều được nhắc tới trong thơ ông: từ ông
Bảng Lọng, mụ Hậu Cẩm, cô Tư Hồng cho đến cụ
Tổng, thầy Nhang, ông lý, ông lang, ông sư, bà vãi,

thầy bói, cô đồng, chú tiểu, anh hàng gà, hàng thịt,
thợ rèn, thợ nhuộm, người thổi kèn, người hoạn lợn,
người thầu khoán, chị gái già, anh góa vợ...

Sống giữa nhân dân khiến ông càng gần gũi mật
thiết với cây cối, hoa quả và những con vật hằng
ngày của nông thôn. Chúng ta hiểu vì sao trong thơ

ông ít thấy những cây ngô đồng, cây hải đường, cây

| 254