Page 379 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Chính vì thế họ đã không tránh khỏi những va vấp,
sai lầm, thất bại.

Sau nhiều phen thất bại liên tiếp, những nhà trí

thức duy tân đã từ lạc quan tin tưởng chuyển thành
bi quan buồn nản. Phan Bội Châu là nhà cách mạng
và nhà trí thức tiêu biểu của phong trào yêu nước
trong 20 năm đầu thế kỷ XX ở nước ta. Ông đã lao
vào cuộc chiến đấu cho công cuộc giải phóng dân tộc
với tất cả nhiệt tình và quyết tâm cao độ. Trải qua
một chặng đường đấu tranh đầy thất bại đau thương,
ông đã thốt lên:

“Thương cho đồng bào tôi, thương cho đồng bào
tôi. Vì cớ sao vậy hỡi trời, ức vạn con người phải vào
tay bọn quỷ trắng; mỗi ác hại ấy do ai dẫn tới?

Một giấc ngủ mê mệt kéo dài hàng trăm nghìn
năm! Tôi khóc tôi hát tôi cười nói mà không cứu được
gì cho đồng bào tôi cả. Hãy dùng súng bằng xương,
đạn bằng thịt, tuốt kiếm mà gào lớn, mà kêu một

tiếng cho dài” .
1
Tâm trạng đau buồn đó cũng là tâm trạng chung
của nhiều nhà trí thức nước ta hồi đó. Nguyễn

1 Phan Bội Châu, “Ai Việt điều Điền”, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử,
số 56, tháng 11-1963.

379 |