Page 377 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Họ lấy những tấm gương oanh liệt của ông cha
thuở trước để động viên mọi người:

Sông Bạch Đằng, máu Bá Linh thuở nọ

Lưỡi gươm thiêng còn nhấp nhánh sóng
Bình Sa

Núi Mã Yên, thây Liễu tướng ngày nào

Ngọn cờ nghĩa vẫn phất phơ tầng mây bạc.

(Phạm Văn Nghị: Trong Phú kể tội giặc Pháp)

*

* *
Tiếp bước các nhà trí thức phong kiến trên đây là

các sĩ phu tân học trong những năm đầu thế kỷ 20 ở
nước ta. Tầng lớp trí thức này phần nhiều cũng là các
nho sĩ nhưng họ ra đời khi nền kinh tế tư bản chủ
nghĩa đã thâm nhập mạnh mẽ và toàn diện vào mọi
mặt của xã hội Việt Nam.

Những thay đổi bước đầu về mặt kinh tế và quan
hệ giai cấp ở nước ta lúc bấy giờ đã tạo ra những điều
kiện thuận lợi để cho hệ tư tưởng tư sản phương Tây
qua Trung Quốc và Nhật Bản thâm nhập vào Việt
Nam. Tầng lớp sĩ phu yêu nước ngày càng nhận ra sự
bất lực và lỗi thời của hệ tư tưởng phong kiến. Hệ tư

377 |