Page 380 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Thượng Hiền một sĩ phu tân học đồng thời là một
nhà hoạt động tích cực của phong trào Đông Du đã

viết những lời da diết:

Ôi ta gặp cuộc bể dâu
Mắt trông nạn nước mà đau đớn lòng

Chênh vênh thẳng tuốt bách tùng

Với hàng lau cỏ đứng cùng được sao!

Áo xưa nay lại mặc vào

Mấy câu nhân khứng, nghêu ngao vui cười
1
Sự bế tắc này là bi kịch của các thế hệ trí thức từ
Nguyễn Đình Chiểu đến Phan Bội Châu. Và xa hơn
nữa đó còn là sự bế tắc của nhiều thế hệ trí thức
trước Nguyễn Đình Chiểu. Bởi vì bản thân người trí
thức dưới chế độ phong kiến không nhận thức được
và càng không giải quyết được những mâu thuẫn của
chế độ đó. Có thể nói sự hạn chế và bế tắc nói trên
của người trí thức là một hiện tượng kéo dài trong

lịch sử nước ta, cho mãi đến những năm đầu thế kỷ
XX, ngày càng sâu sắc.

1 Thơ văn Nguyễn Thượng Hiền, Nxb. Văn hóa, Hà Nội, 1957, tr. 9.

| 380