Page 76 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

xã hội phong kiến đã trót mang tâm hồn cao cả như:
Chu Văn An, Nguyễn Du, Ngô Thì Nhậm, Cao Bá

Quát. Mọi nẻo đường đều dẫn họ đến bi kịch.

Nguyễn Trãi không thể làm thế nào khác.
Không thể hòa theo sự thối nát của triều đình và
sống trên mồ hôi nước mắt của nhân dân. Đó là cái
chết thê thảm của tâm hồn và phẩm chất.

Cũng không thể phiêu lưu làm một cuộc nổi dậy

nữa để chống lại triều đình. Đó là cái chết tuyệt vọng
ở chiến trường.
Cũng không thể cam tâm trọn đời đi ở ẩn. Đó là

cái chết mòn mỏi của con người mà tấm lòng ưu ái đối
với nhân dân lúc nào cũng như nước triều cuồn cuộn.

Nguyễn Trãi đã bơ vơ giữa ngã ba đường: ẩn
chẳng phải mà triều quan cũng chẳng phải. Nguyễn
Trãi đã làm hàng trăm bài thơ để ngợi ca cuộc sống
xa cảnh phồn hoa, với một tâm hồn thanh cao không
“bận bụi đời”. Nhưng càng đọc thơ ông, ta càng thấy
những lời lẽ đó đã hoàn toàn trái ngược với trạng
thái thực sự của tâm hồn ông. Đằng sau những câu
chữ, chúng ta đã thấy nổi dần lên tấm lòng của một
con người không bao giờ nguôi trước cuộc sống đang

diễn biến phức tạp trên đất nước yêu quý của mình.

| 76