Page 78 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

không thể vượt qua được thời đại của ông để suy nghĩ

như chúng ta ngày nay. Ông không thể hiểu được
những nguyên nhân nào đã dẫn đến sự tàn bạo của
phong kiến và nỗi đau khổ của nhân dân. Ông mơ
tưởng những “vua thánh, tôi hiền”, những “ngày

Nghiêu tháng Thuấn”, những cái không bao giờ còn
trở lại... Ông đã không nhìn xã hội từ phía trước mà
quay lại đằng sau, chán ghét cái xấu xa của con
người mà không hiểu được rằng bản thân con người
trên con đường trút bỏ cái lốt động vật của mình
nhất định phải chứng kiến những hành động chưa

xứng đáng với con người. Chúng ta không chê trách
ông, vì hạn chế của ông chính là hạn chế của thời đại.

Chúng ta càng xót thương và kính phục Nguyễn
Trãi bởi Nguyễn Trãi, trong phạm vi của thời đại
ông, đã vươn tới đỉnh cao nhất của thời đại và làm
đầy đủ nhất những việc mà người trí thức trong hoàn

cảnh ông có thể làm.

Trong lúc nước nhà trải qua những ngày đen tối
và khổ đau nhất, Nguyễn Trãi đã tìm thấy ánh sáng
và đường đi. Ông đã đưa sự nghiệp của dân tộc đến
những thắng lợi huy hoàng nhất.

| 78