Page 134 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

hùng. Thời kỳ bỏ Lê - Trịnh đề lánh đời, ông có rất

nhiều bài phủ đề cập tới những vấn đề rộng lớn của
vũ trụ và nhân sinh. Nhưng khác hẳn những bài thơ
yếm thế, phú của ông luôn dạt dào một sức sống, toát
ra ý chí của một người đang chuẩn bị góp tài năng

vào những việc lớn của quốc gia.
Những bài thơ của ông làm trong thời kỳ đi sứ

Trung Quốc đã thể hiện lòng tự hào và lòng yêu nước
sâu sắc của người đại diện một dân tộc anh hùng.
Thơ văn của ông về lúc đời mang màu sắc Phật giáo
nhưng lúc nào cũng thể hiện một tâm hồn thanh cao,

một tấm lòng thủy chung sâu sắc đối với Quang
Trung, người lãnh đạo và người tri kỷ của mình.

Trước đây, người ta hiểu về Ngô Thì Nhậm rất ít,
nhưng đánh giá sai về ông lại nhiều. Mang bao điều
oan ức khi còn sống, ông lại tiếp tục chịu mãi những
lời vu khống, xuyên tạc, hiểu lầm suốt hai thế kỷ. Đã

từng có biết bao lời chê ông và cả khen ông. Nhưng
lắm khi ông đã bị chỉ trích ở ngay những điểm đáng
khen và được ngợi ca lại chính ở điều nên trách.

Không thể đánh giá đúng về Ngô Thì Nhậm nếu
như nhìn ông bằng con mắt phong kiến, nếu như
chiếu theo thứ “đạo lý làm người” của Khổng Tử mà

| 134