Page 139 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

tỏ ra là một thanh niên lỗi lạc, văn võ kiêm toàn. Ngô

Thì Sĩ đã từng viết về con: “Con ta lấy tài năng gặp
được tạo ngộ dị thường, lấy tâm cơ đáp ứng với ủy
nhiệm khó khăn, lấy trung thành làm liều thuốc để
gạt bỏ gian hiểm và làm tiêu tan khí lam chướng.

Tướng sĩ trong một đạo đều tuân theo hiệu lệnh. Kẻ
địch ngoài bờ cõi không lường biết được mưu cơ.
Muôn khe, nghìn dặm không đâu cho là xa. Quân đội
muôn bẹp thống nhất như một người. Bậc đại trượng
phu văn, võ cùng đi đôi, bằng phẳng và hiểm trở coi
là một: thực rất là xứng đáng!”, (Trích thư của Ngô

Thì Sĩ gửi cho con là Ngô Thì Nhậm).

Con đường xuất thân và những tư tưởng ban đầu
của Ngô Thì Nhậm là như thế. Truyền thống gia
đình, học vấn uyên thâm, tài năng lỗi lạc và khí
phách anh hùng kiểu phong kiến ấy sẽ dẫn ông đi tới
đâu? Hoàn cảnh này của ông thực ra chẳng có điều gì

đáng ca ngợi. Trên con đường giải phóng của người
trí thức, đó chỉ là xiềng xích đeo nặng trên cổ mà
thôi. Nếu không dứt bỏ được những xiềng xích ấy
nghĩa là dứt bỏ được địa vị quyền quý của gia đình,

dứt bỏ được quan điểm hủ bại của tư tưởng Nho giáo,
dứt bỏ được tư tưởng anh hùng cá nhân, thì ông sẽ

139 |