Page 136 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

xã hội phức tạp của nhân vật ấy. Một con người
không thể vượt quá thời đại của mình. Không thể đòi

hỏi Nguyễn Du có lập trường của Gorki và Lỗ Tấn.
Không nên gán cho Trần Hưng Đạo, Lê Lợi quan
điểm quần chúng của người cộng sản. Giá trị cao
nhất của một nhân vật lịch sử là ở chỗ người ấy đã
phát triển cao nhất khả năng chủ quan của mình

trong mức độ mà thời đại cho phép.
Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, với sự

hợp tác rộng rãi giữa những người làm công tác văn
học, triết học, sử học, chúng ta ngày nay có đủ điều
kiện để đánh giá lại toàn bộ sự nghiệp của Ngô Thì
Nhậm, trả lại cho người trí thức ấy vị trí xứng đáng
trong lịch sử chính trị, tư tưởng và văn học.

Người ta đã nhắc nhiều đến dòng dõi của Ngô Thì
Nhậm. Đó là một điều đáng khen hay đáng chê? Đó

là vinh dự của ông hay chính là trở ngại? Người ta
thường nói: “Họ Ngô một bồ tiến sĩ”. Cái bồ đó chỉ chứa
đựng tài hoa lỗi lạc của gia đình họ Ngô, hay cũng
chứa đựng không ít những điều gàn dở và bảo thủ?

Sống giữa sách vở của “thánh hiền”, uy thế của
gia đình, Ngô Thì Nhậm không thể đi khác con
đường mà ông cha đã đi.

| 136