Page 154 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

thức rời bỏ hàng ngũ thống trị để đi với nông dân,

nhưng sự thật lịch sử lại không diễn ra như thế.
Phong trào quần chúng lôi kéo họ về phía trước, còn
hệ tư tưởng Nho giáo cứ kéo họ về đằng sau. Trường
hợp Ngô Thì Nhậm lại thành một trường hợp độc đáo.

Ngô Thì Nhậm là người đầu tiên và là người duy
nhất đã chủ động và toàn tâm, toàn ý đi với Tây Sơn...

Ông đã nêu một tấm gương sáng kéo theo nhiều

nhà trí thức khác nhau như: Phan Huy Ích, Ninh
Tốn, Nguyễn Bá Lân, Trần Bá Lãm...

Chính trong trường hợp này mà Nho giáo đã bộc
lộ sức mạnh bảo thủ ghê gớm của nó. Từ thời cực
thịnh của nhà Lê, nhất là từ Lê Thánh Tông, Nho
giáo chiếm địa vị thống trị tuyệt đối trong kiến trúc

thượng tầng của xã hội. Nhà Nho, nghĩa là những
người trí thức trong xã hội phong kiến nước ta, đã
tiếp thu sâu sắc những giáo lý của Tứ thư, Ngũ kinh,
lấy đó làm con đường tiến thân. Học giỏi, đỗ cao và
bước lên bậc thang danh vọng họ dần dần đi vào một

cuộc sống ích kỷ. Đối với quần chúng nhân dân thì
thái độ họ là xa rời và khinh rẻ. Đối với vua chúa thì
đạo đức của họ là trung thành mù quáng. Đối với
việc của quốc gia, họ thường tỏ ra bất lực chỉ bám lấy

| 154