Page 149 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Ngô Thì Nhậm đã nhìn rõ bộ mặt thối nát của cả

vua Lê, chúa Trịnh, chúa Nguyễn:

“Vua tôi gì mà đứng ngang nhau như ba chân
vạc, bố vợ chàng rể thì thù hằn nhau để con cháu
đánh nhau suốt hai trăm năm”.

Thăm chùa Vân Môn (Thái Bình) ông đã liên hệ
với cảnh triều đình lúc đó:

Bếp oản rêu đã phủ đầy, nhà sư không còn
ở đó,

Mưa hắt vào ướt cửa phên, Phật vẫn ngồi

lặng thinh...

Đêm khuya canh vắng, khách lui tới nhiều ít,

Đôi mắt trí tuệ của phật có nhìn thấy lũ côn
đồ không?

(Vân Môn tự)

Trong năm năm ở Thái Bình, ông đã đi sâu vào
triết học và lịch sử, đề cập tới những vấn đề bao trùm
vận mệnh nhân loại, suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc
sống, về đạo lý của con người. Ông đã viết quyển

Xuân Thu quản kiến để trên tinh thần suy nghĩ độc
lập của mình đánh giá lại toàn bộ những nhân vật

149 |