Page 153 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

thức, đi hẳn với phong trào Tây Sơn và trung thành

tuyệt đối với người anh hùng áo vải.

Con đường người trí thức từ địa vị của giai cấp
thống trị đi theo quần chúng lao động bị áp bức bao
giờ cũng là một con đường cực kỳ khó khăn và gian
khổ. Thời đại của Ngô Thì Nhậm đã tạo ra những
điều kiện xã hội rất thuận lợi, nhưng sự chuyển biến

ấy vẫn không phải là dễ dàng. Mác, Ăngghen viết
trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: “Cuối cùng,
giữa lúc đầu tranh giai cấp tiến dần đến giờ quyết
định thì quá trình tan rã của giai cấp thống trị, của

toàn bộ xã hội cũ, có một tính chất dữ dội và khốc liệt
đến nỗi một bộ phận nhỏ của giai cấp thống trị tách
ra và đi theo giai cấp cách mạng là giai cấp đang
nắm tương lai trong tay mình” .
1
Sự xung đột sâu sắc giữa nông dân và phong
kiến trong thế kỷ 18 đã tạo nên sự khủng hoảng sâu

sắc trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị và tư tưởng
đương thời. Sự tan rã của chế độ chính trị của Lê -
Trịnh quả đang diễn ra một cách dữ dội và khốc liệt.
Hoàn cảnh đó đáng lẽ phải thúc đẩy đông đảo trí

1 Mác - Ăngghen, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Nxb. Sự thật, Hà
Nội, 1960, tr. 37.

153 |