Page 360 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Chung quanh ông tất cả đều ảm đạm, đau

thương. Từ cây cỏ, núi non, chim cá mọi thứ đều kêu
cứu, kêu đau:

Mắt nhìn trong tiết thanh minh

U, Yên đất cũ cảnh tình trêu ngươi

Trăm hoa nửa khóc nửa cười

Như tuồng xiêu lạc gặp người cố hương

Cỏ cây đưa nhánh đón đường

Như tuồng níu hỏi: Đông hoàng ở đâu.

Bên non đá cụm cúi đầu
Như tuồng oan khúc lạy cầu cứu sinh

Líu lo chim hót trên cành
Như tuồng kẻ mách tình hình dân đau. (299)

Dù kẻ thù đã đặt được ách thống trị của chúng

trên đất nước ta, Nguyễn Đình Chiểu vẫn kiên trì tin
tưởng, phân biệt dứt khoát giữa chính và tà; giữa ta
và địch. Đối kháng giữa chính khí và tà khí, giữa trời
đông và gió tây, giữa “hơi mát” và “khí âm” là không
thể dung hoà được. Cả trong lĩnh vực y học nữa, ông

biết phân tích sự tương hỗ của âm dương, sự thắng

| 360