Page 355 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Đến thế kỷ XV, với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và
trong cuộc chiến tranh giải phóng vĩ đại chống quân

Minh, Nguyễn Trãi càng nhấn mạnh đến vai trò của
bốn phương manh lệ. Ông coi yêu cầu của nhân dân
phải là điểm xuất phát của mọi cuộc chiến tranh và
mọi đường lối chính trị. Tuy nhiên, quan điểm nhân
dân của Nguyễn Trãi cũng vẫn còn dừng lại ở chỗ
dựa vào những “nhân tài như sao buổi sớm, tuấn kiệt
như lá mùa thu”. Còn đối với nhân dân, ông bao giờ
cũng thương xót nhân dân, lo toan đến đời sống của

nhân dân. Nhưng ông mới xem nhân dân là lực lượng
hậu thuẫn, là một thành phần tham gia cuộc chiến
tranh, chứ chưa phải là chủ lực của các cuộc chiến
tranh đó.

Nhà trí thức Nguyễn Đình Chiểu, kế thừa những
tinh hoa của ông cha, đã tiến xa hơn các thế hệ trước.
Qua thơ văn ông, nhân dân không chỉ là những người
đáng thương yêu, những người tham gia kháng
chiến, mà còn là động lực chủ yếu và là những chiến
sĩ kiên cường nhất trong chiến đấu. Tình hình này có
liên hệ với những điều kiện lịch sử đương thời, khi

triều đình phong kiến đã cam tâm đầu hàng và chỉ
còn nhân dân là lực lượng chủ yếu của cuộc kháng
chiến. Tính tích cực và chủ động của họ được phát

355 |