Page 466 - Miền Nam giữ vững thành đồng Tập III

cái “biến” đó mới khai thông đường phát triển của văn
nghệ miền Nam.

b) Tình hình những người làm văn học nghệ thuật ở
vùng Mỹ - ngụy

Tình hình các tác giả trong vùng Mỹ - ngụy ra sao?
Có mấy vấn đề mà chính các nhà văn nghệ hợp pháp
ở Sài Gòn tự họ cũng đã có lúc đặt ra: thái độ và trách
nhiệm của văn nghệ sĩ với các chế độ độc tài, nhà văn và
hiện thực, v.v....

Cuộc sụp đổ của chế độ Diệm đã buộc các nhà văn
công khai trong Sài Gòn kiểm điểm thái độ chính trị của
họ. Tạp chí Bách khoa (15-11-1963) đăng bài “Cảm nghĩ
về vụ cáo chung của một chế độ độc tài” trong đó có đoạn
nói lên một ý tự nhận xét của các nhà văn nghệ: “Qua 9
năm dài sống dưới một chế độ độc tài phong kiến tàn ác
sâu độc nhất trong quốc sử, mấy ai có thể nói lớn lên mà
không hổ thẹn rằng đôi tay mình trắng, lương tâm mình
nhẹ nhàng?”. Ấy là tác giả bài báo thừa nhận rằng các
văn nghệ sĩ công khai, không nhiều thì ít, đã tham gia
vào việc cổ vũ cho chế độ độc tài, ủng hộ nó, phụ họa nó.
Bài đó cũng kiểm điểm trách nhiệm của những “người trí
thức ít nhiều trong sạch đã cố thu mình trong tình trạng
giải nhiệm tinh thần, tuy không chấp nhận nhưng cũng
không phản ứng” đối với chế độ độc tài: “Với tác phong

466 MIỀN NAM GIỮ VỮNG THÀNH ĐỒNG (TẬP III)