Page 118 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

xã hội học, sử học, kinh tế học, chính trị học, văn học,

nghệ thuật học...

III

Tác phẩm của Lê Quý Đôn là cơ sở đầu tiên để
chúng ta đánh giá về ông. Nhiều người đã hết lòng
kính phục và nhấn mạnh vị trí khoa bảng của ông.
Vị bảng nhãn này đã đỗ đầu trong mọi cuộc thi: thi
hương, thi hội, thi đình. Chúng tôi nghĩ rằng, khoa
cử, văn bằng chỉ có thể là thước đo giản đơn về trình

độ hiểu biết của một người trí thức. Tuy nhiên,
những thứ trên chưa đủ để đánh giá thực chất của
một người trí thức chân chính. Bao nhiêu ông cử, ông
nghè, bao nhiêu hoàng giáp, bảng nhãn, thám hoa,
trạng nguyên đã chìm đi trong bóng đêm của lịch sử.
Tên tuổi những người ấy còn lại trên bia đá Văn
miếu đang mờ dần với thời gian. Giá trị chân chính
của một con người, kể cả trí thức là ở chính tác phẩm
của người ấy. Nói như Các Mác, tác phẩm của mỗi
người là sự tự thể hiện của người ấy, là sự vật chất
hóa phẩm chất tài năng của họ, là sự nhân đôi của
con người ở anh ta và ở tác phẩm của anh ta. Giá trị

chân chính của Lê Quý Đôn chính là ở giá trị của lâu

| 118