Page 115 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Cũng như mọi nhà trí thức chân chính của Việt

Nam, Lê Quý Đôn luôn luôn tưởng nhớ quê hương, lo
âu trước cảnh khổ của dân nghèo:

Xanh xanh dương liễu nhớ quê nhà,

Đêm lạnh tàn canh chẳng ngủ được.

(Trụ sinh kế)
Cái gì cũng đã hằng ngày day dứt Lê Quý Đôn,

đã làm ông chẳng ngủ? Đó là cảnh đói, rét, túng
thiếu của quê hương. Đó là nỗi cực nhọc của người
nông dân khi mất mùa và hạn hán. Ông cố tìm ra từ
sách vở thời xưa những biện pháp “kinh bang tế thế”,

nhưng việc chủ yếu của ông là phải tự mình đi vào
đời sống để ghi chép và suy nghĩ từ những sự kiện cụ
thể hằng ngày.

Khác với những nhà Nho vốn xa rời nhân dân,
thoát ly thực tế, ông luôn luôn bám sát đời sống xã
hội, cố gắng biết rộng nghe nhiều, luôn luôn suy nghĩ

làm thế nào để giúp nước, giúp dân. Ông nói: “Căn
bản lời nói, việc làm: then chốt sự học hỏi có bao giờ
lại không dựa vào sự biết rộng nghe nhiều?”.

Suốt trọn đời làm quan, để biết rộng và nghe
nhiều, Lê Quý Đôn tự đặt cho mình nhiệm vụ hàng

115 |