Page 114 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Trọng Thứ hằng ngày kèm cặp ông và bằng roi vọt,

sớm nhồi nhét cho ông những kiến thức đương thời.

Quê hương ông, quê hương của bão lụt và nghèo
khổ đã sớm xúc động lòng ông và luôn luôn thúc đẩy
ông suy nghĩ và hành động. Không phải một lần ông
đã viết những câu thơ như:

Dân nghèo cay đắng thật

Long đong sớm lại chiều.

Hoàn cảnh xã hội của ông là hoàn cảnh của
người trí thức luôn luôn xúc tiếp với mọi mặt sinh

hoạt của nhân dân.
Nếu người trí thức chỉ sống vì miếng cơm manh

áo thì quá lắm, họ chỉ leo lên bậc thang cao nhất của
trật tự xã hội. Nhưng người trí thức dành cả cuộc đời
mình để nghiên cứu và biên soạn thì động cơ thôi
thúc họ lại xuất phát từ cái gì cao hơn những lợi ích

tầm thường. Cái gì đã khiến Nguyễn Trãi luôn luôn
lo lắng, băn khoăn “Canh lạnh chùm chân ngồi
chẳng ngủ”. Cái gì đã làm cho Cao Bá Quát đêm đêm
ngẩng mặt nhìn sao, suy nghĩ về sự cô đơn của mình
trước vận mệnh của đất nước: “Đêm nay dưới có

người không ngủ, trên có vì sao muốn rơi...”.

| 114