Page 335 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Theo Nguyễn Đình Chiểu, tiến hành cuộc chiến
tranh cứu nước, bảo vệ độc lập của dân tộc là một

việc làm “chí nhân và đại nghĩa”. Bất cứ một con
người có lương tâm, biết lẽ phải đều phải làm như
vậy. Nhân là thế và nghĩa là thế! không nỡ phụ nhà,
không đành phản nước:

Mến nghĩa bao đành làm phản nước,

Có nhân nào nỡ phụ tình nhà. (234)

Trong suốt cuộc đời của Nguyễn Đình Chiểu, “nợ
nước tình nhà” là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tư tưởng yêu
nước của ông. Không chỉ nhân nghĩa, mà cả đạo
cương thường, trung hiếu cũng phải gắn với lòng

thảo ngay của con người chiến đấu bảo vệ gia đình và
Tổ quốc:

Làm trai ơn nước nợ nhà,

Thảo cha ngay chúa mới là tài danh. (175)

Hai chữ can thường dằn các nước,

Một câu trung hiếu dựng muôn nhà. (236)

Ở Nguyễn Đình Chiểu những khái niệm của Nho
giáo như nhân, nghĩa, trung, hiếu, v.v... đã được uốn
nắn, mài giũa thành một vũ khí cho cuộc chiến đấu

335 |