Page 373 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

cả các nhân vật ở ẩn của ông đều không đoạn tuyệt
để với cuộc sống trần thế, đều không thờ ơ lạnh nhạt

trước mọi diễn biến của cuộc đời. Họ không giống các
nhà ẩn sĩ theo thuyết vô vi tuyệt đối của Lão Trang.
Họ quan tâm sâu sắc đến cuộc sống khốn khó của
nhân dân, đến cái xã hội hiện thực đầy rối loạn. Họ
vẫn thiết tha mong muốn có sự thay đổi trong cái xã
hội ấy. Trên con đường đi tìm chân lý và học nghề
thuốc, lòng họ lúc nào cũng sôi động những tình cảm
yêu nước, thương dân, lúc nào cũng canh cánh một

niềm hy vọng ở ngày mai tốt đẹp. Cái duyên nợ của
họ với cuộc sống hiện thực, với nhân dân và đất nước,
là một sợi dây không thể nào dứt đứt. Đi ở ẩn, hay đi
vào y học, thực chất chỉ là một sự phê phán cái chế
độ xã hội hiện hành với nền thống trị của ngoại bang.
Đồng thời, đó cũng là một lối thoát để họ bảo vệ sự
thanh cao của tâm hồn của nhân cách. Với ý nghĩa
đó, Nguyễn Đình Chiểu đã tỏ ra có nhiều cảm tình
đối với các nhân vật nói trên, và qua các nhân vật đó
ông cũng phần nào nói lên cái nguyện vọng của bản

thân mình. Tuy nhiên, Nguyễn Đình Chiểu không
hoàn toàn tán thành kiểu ở ẩn này. Chỉ phê phán xã
hội và bảo vệ khí tiết, thì hành động đó ít nhiều vẫn
có tính chất tiêu cực, vì nó từ chối hoặc tạm thời từ
chối sự đấu tranh tiếp tục và trực diện với quân thù.

373 |