Page 140 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

chẳng để lại được những đóng góp gì đáng kể cho

nhân dân, cho lịch sử. Ông sẽ quẩn quanh trong
khung cảnh xã hội của ông, sẽ chôn vùi trí tuệ và tài
năng giống như biết bao nhà nho đương thời. Nếu
không theo đuổi sự nghiệp công hầu khanh tướng với

bộ mặt vênh váo của Đặng Trần Thường thì ông cũng
mang thái độ ngu trung của Lý Trần Quán, của Trần
Danh Án hoặc của chính em ruột mình là Ngô Thì
Chí. Nếu không đi ở ẩn như La Sơn phu tử thì ông
cũng chỉ đem mọi thủ đoạn để vinh thân phì gia như
Nguyễn Hữu Chỉnh hoặc quá lắm cũng chỉ dừng lại

trước cuộc sống với nước mắt tiêu cực mà thôi.

Nhưng Ngô Thì Nhậm đã thoát khỏi những con
đường mòn ấy của các nhà nho. Ông vươn tới đỉnh
cao của thời đại bởi đã dứt bỏ được những xiềng xích
mà xã hội ông, gia đình ông và hệ tư tưởng Nho giáo
đã ràng buộc ông. Chính vì thế mà, ông đã vượt qua

tất cả các nhà nho đương thời, nhận lấy sứ mệnh
quang vinh của trí thức trước vận mệnh của Tổ quốc
và đời sống của nhân dân. Chính vì thế mà, tất cả các
nhà nho đương thời đã trở thành thấp bé dưới chân

ông; không thể hiểu được ông, họ đã luôn luôn rỉ rên
những lời gàn dở để chê trách ông và vu khống ông.

| 140