Page 141 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

II

Sĩ phu đương thời chê trách Ngô Thì Nhậm đã ít
nghĩ đến vua Lê mà chỉ hết lòng với chúa Trịnh, sau

lại bỏ cả Lê, Trịnh mà theo Tây Sơn như thế là bất
trung. Người ta lên án ông đã đứng về phía Đặng Thị
Huệ và “giết bốn bố” để làm chức thị lang, như thế là
bất hiếu. Người ta phủ nhận những cống hiến vĩ đại

của Ngô Thì Nhậm đối với Tổ quốc, với nhân dân; coi
đó chỉ là những hành động xu thời.

Trước tất cả những lời đả kích ấy, Ngô Thì Nhậm
đã kiên quyết đi con đường của mình. “Ta hãy yên
tĩnh lòng ta, giữ điều ẩn ước của ta. Khi việc làm của
ta thuận với mệnh trời, thì đem cả thiên hạ bắc lên

cân, cũng không cho là lớn.
Ta hãy giữ gìn thân ta, đi con đường rộng lớn của

ta. Khi bước đi của ta hợp với “lý”, thì dù có xéo lên
đuôi hổ cũng không sao cả!” (Vị chi phú).

Đã từ lâu, vua Lê ngồi trên ngai vàng chỉ còn là
một xác chết. Người đứng đầu trật tự phong kiến
trong toàn quốc chính là chúa Trịnh. Làm thế nào
mà một người lớn lên trong trật tự phong kiến như
Ngô Thì Nhậm lại bỗng dưng bỏ người chúa thực sự

141 |