Page 142 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

là Trịnh Sâm để bám lấy tên vua bù nhìn nhà Lê
được? Hơn nữa “Sâm cũng là bậc cương minh, anh

đoán, trí tuệ hơn người, có đủ văn tài, võ lược, xem
khắp sử, sách lại biết làm văn, làm thơ không phải
một người tầm thường” (Hoàng Lê nhất thống chí).

Ngay từ khi đỗ tiến sĩ, Ngô Thì Nhậm đã được
chúa Trịnh tin dùng. Là một thanh niên học rộng tài
cao, ông luôn luôn nghĩ tới những việc lớn của quốc
gia, làm thế nào để dân được ấm no, nước được giàu

mạnh? Với tinh thần ấy, ông đã sống khác các sĩ phu
đương thời, luôn luôn băn khoăn trước tình trạng
kiệt quệ về kinh tế, rối ren về chính trị, tan rã về
tinh thần của thời Lê - Trịnh. Ông điều tra rất cụ thể
tình hình các địa phương, luôn luôn gửi những lời

kiến nghị lên chúa Trịnh, dù việc ấy có thể làm phật
ý chúa. Ông xác định “làm người bề tôi thờ một ông
vua, biết có thể làm được mà không làm thế là bất
trung. Đứng ở một triều có thể nói được, mà lặng im
không nói thế là bất thành”. Vì lòng trung thành với
chúa Trịnh và trước hết là lòng trung thành với Tổ
quốc và nhân dân, mà Ngô Thì Nhậm dám nói thẳng

với chúa Trịnh về sự bất lực của viên tể tướng đương
thời, chỉ nghĩ đến đạo lý vụn vặt của nhà nho mà
không giúp gì thiết thực cho chúa, cho dân. Trong

| 142