Page 147 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

về phía Đặng Thị Huệ và Trịnh Cán, thì theo lễ giáo

cũ ông vẫn là người tận trung với Trịnh Sâm. Đứng
về lẽ phải, đó là một việc làm thức thời, vì ông biết
đất nước không thể trông mong gì được ở Trịnh Tông,
tên bạo chúa sau này. Còn đối với Trịnh Cán, ông rất

có thể đem tài năng của Y Doãn và Vũ Hầu ra giúp
ấu chúa.

Nếu bọn Nguyễn Khản, Nguyễn Đỉnh, Nguyễn
Khắc Tuân định làm một cuộc phản biến để đưa
Tông lên ngôi chúa, và đi ngược với ý kiến Trịnh Sâm
thì tội bất trung là do chính họ gây ra chứ không thể

đổ cho sự “tố cáo” của Ngô Thì Nhậm được.
Người ta lại nói rằng chính trong dịp này, Ngô

Thì Sĩ đã tự tử chết vì không đồng tình với hành
động của con. Không có sử liệu nào chứng minh được
điều đó cả. Ngược lại, qua bài thơ dài của Ngô Thì Sĩ
gửi cho con trước ngày chết không bao lâu, ta đã thấy

lời lẽ của ông còn rất thắm thiết và đầy lòng tự hào
về tài năng và phẩm hạnh của con, khen con đã hết
lòng vì nước vì dân như thế là chí hiếu.

Trịnh Sâm chết không bao lâu thì xảy ra nạn
kiêu binh, trật tự xã hội lại hết sức rối ren. Sau khi
lật đổ được phe Đặng Thị Huệ để cướp ngôi chúa,

147 |