Page 146 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Sâm lúc mới lên ngôi chúa đã làm được một số việc

xuất sắc, nhưng khi “bốn phương đã yên lặng, kho
đụn lại sung túc, Sâm dần dần sinh ra xa xỉ, kiêu căng,
cung tần thị nữ kén vào rất nhiều, ngày đêm mặc ý
mua vui, không còn e lệ gì nữa” (Hoàng Lê nhất thống

chí). Từ đó, triều chính ngày một mục nát, nhân dân
ngày một đói khổ, các quan chức trong triều thì chia
thành phe phái giữa những người ủng hộ Trịnh Tông
và những người theo Đặng Thị Huệ và Trịnh Cán.
Các sĩ phu đương thời chê trách Ngô Thì Nhậm đã
đứng về phe Đặng Thị Huệ mà tố cáo âm mưu của bè

lũ Trịnh Tông. Theo Hoàng Lê nhất thống chí thì
người tố cáo vụ này là Nguyễn Huy Bá chứ không
phải Ngô Thì Nhậm. Thực ra nếu Ngô Thì Nhậm có
làm việc tố cáo ấy cũng có gì là đáng chê trách?

Lúc đó Trịnh Sâm đã ốm đau không còn sống
được bao lâu nữa, Trịnh Tông (con lớn của Sâm) là

đứa ngu xuẩn, tàn ác, bất tài bất lực, đã bị chính cha
nó ghét bỏ. Nhân cách của nó, Ngô Thì Nhậm không
thể không biết. Con nhỏ của Sâm là Trịnh Cán (con
của Đặng Thị Huệ) lại tỏ ra thông minh khác thường

và được Trịnh Sâm đặc biệt yêu quý muốn lập làm
thế tử. Trong trường hợp ấy nếu Ngô Thì Nhậm đứng

| 146