Page 326 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Cuộc chiến đấu bền bỉ, quyết liệt và sâu rộng của

nhân dân là sự tương phản nổi bật trước sự đớn hèn
và nhu nhược của triều đình Huế. Tình hình này đã
tác động mạnh mẽ vào tư tưởng và tình cảm của các
tầng lớp trí thức, và tạo ra ở tầng lớp này một sự

phân hóa sâu sắc. Một bên là thiểu số những kẻ cam
tâm làm tay sai cho giặc và những kẻ hèn đớn đã sợ
hãi giặc đi đến chỗ nhân nhượng và dầu hàng chúng.
Còn một bên là đa số những người trí thức chân
chính, luôn luôn gắn mình với cuộc chiến đấu của
nhân dân và sẵn sàng hy sinh cho sự nghiệp cứu

nước. Giữa lúc Tổ quốc lâm nguy, rất hiếm có những
người trí thức đi ở ẩn như trước kia, hoặc nếu có thì
chỉ là cá biệt chứ không hình thành hẳn một tầng lớp
rõ rệt. Vả lại trong hoàn cảnh này một số phần tử trí

thức nào đó dù còn phảng phất tư tưởng đi ở ẩn thì
bão táp của cuộc sống thực tế cũng lôi cuốn dẫn họ
vào dòng thác của cuộc chiến tranh vệ quốc mà toàn
dân ta đang tiến hành.

Trong cuộc chiến tranh vệ quốc này, những người

trí thức cam tâm theo giặc kiểu Tôn Thọ Tường,
Phan Hiển Đạo, Trương Vĩnh Ký... khó lòng tránh
khỏi sự khinh bỉ và căm ghét của nhân dân. Tôn Thọ

| 326