Page 34 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử
P. 34
hiệp với quân xâm lược, phản bội Tổ quốc, như
trường hợp Trần Ích Tắc, Hoàng Cao Khải, Tôn Thọ
Tường v.v...
Bên cạnh tầng lớp trí thức quan phương, là tầng
lớp trí thức đi ở ẩn. Đây là những người cũng đã từng
“xôi kinh nấu sử” và tiến thân bằng con đường khoa
cử. Có nhiều người đỗ đạt, nhưng không ra làm quan.
Cũng có những người không thi hoặc không đỗ. Cũng
có người ra làm quan nhưng do bất mãn với sự đổ nát
của triều đình, hoặc bất lực trước cảnh rối loạn của
xã hội đã từ bỏ quan chức. Những người này xa lánh
cảnh phồn hoa đô hội, trở về sống giữa nông thôn
hoặc rừng núi để tiêu dao ngày tháng. Một số người
tích cực hơn, chuyển sang nghề dạy học, làm thuốc,
sống lẫn với nhân dân. Với bầu rượu túi thơ họ tự
hào về cuộc sống thanh cao và khí tiết của người
quân tử.
Hành động và tư tưởng của họ là một sự phản
ứng tiêu cực đối với triều đình và chế độ phong kiến
hiện hành. Nhưng họ không đứng ra ngoài hệ tư
tưởng phong kiến để phê phán nó. Họ vẫn sử dụng
những quy phạm của Nho giáo, những lời dạy của
thánh hiền mà bình luận mọi hiện tượng của con
người và xã hội.
| 34
