Page 33 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

chiến công trong cuộc chiến tranh giữ nước như Trần

Khánh Dư, hoặc có nhiều cống hiến trong việc bảo vệ
và phát triển nền văn hóa tinh thần của dân tộc như
Lê Quý Đôn, cũng không tránh khỏi điều đó. Trần
Khánh Dư đã nói: “Tướng là chim ưng, quân dân là

con vịt, đem con vịt mà nuôi chim ưng thì có gì là
lạ” . Còn Lê Quý Đôn thì coi “gian dân” là mối nguy
1
lớn của triều đình, cho nên ông suốt đời lo lắng đánh
tan cái khí ngang trái chống đối và khêu gợi được cái
lòng quy phục thân thiết của nhân dân” .
2
Trong tầng lớp trí thức quan phương cũng có

những người không những yêu nước mà còn thương
dân. Họ chủ trương “khoan sức cho dân”. Nhưng đó
là trường hợp rất hiếm. Nó chỉ xuất hiện khi giai cấp
phong kiến đang lên và đang giữ vai trò cần thiết cho
sự phát triển của lịch sử mà thôi. Trong thực tế,
phần đông trong số họ, dù có ý thức dân tộc đi nữa,

thì vẫn xa cách hoặc đối lập với nhân dân. Đến khi
giai cấp phong kiến đã trở thành phản động, thì một
bộ phận đáng kể trong tầng lớp trí thức này thỏa

1 Đại Việt sử ký toàn thư, tập I. Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1971,
tr. 12.
2 Văn đài loại ngữ, tập I, Nxb. Văn hóa, Hà Nội, 1962, tr.23.

33 |