Page 29 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

thực hiện được yêu cầu của các kỳ thi đó. Các kỳ thi

hương, thi hội có bốn bài thi, gọi là bốn trường, thì tới
ba trường thi là nhằm kiểm tra sự thông hiểu về
kinh điển Nho giáo. Bài kinh nghĩa để thuyết minh
và giải thích kinh điển. Bài chiếu, chế, biểu nhằm

kiểm tra khả năng làm việc trong bộ máy quan liêu.
Bài văn sách biểu lộ thái độ về tình hình chính trị
trước mắt. Qua các kỳ thi này, những nho sinh thi đỗ
ra làm quan vẫn tiếp tục giương cao ngọn cờ Nho
giáo, lấy Nho giáo làm cơ sở lý luận và căn cứ cho
hoạt động chính trị và cách đối nhân xử thế của

mình. Họ vận dụng Nho giáo để chứng minh và giải
thích cho mọi chính sách của triều đình, góp phần ca
ngợi uy quyền và ân đức của nhà vua. Còn những
nho sinh không đỗ, hoặc không ra làm quan, thì

phần nhiều trở thành những ông thầy truyền đạt cho
học sinh những kiến thức Nho học và những giáo
điều Khổng Mạnh. Có thể nói, các trí thức nho sĩ, dù
làm quan hay đi dạy học, đều lấy những quy tắc của
Nho giáo làm chuẩn mực, những quy tắc ấy họ đã

tiếp thu vào máu thịt suốt mấy chục năm trời.

Nho giáo ngự trị trong tư tưởng và trong đời sống
của người trí thức Việt Nam qua nhiều thế kỷ như

29 |