Page 37 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Người trí thức gắn

bó với nhân dân cũng là gắn bó với truyền thống ấy
của nhân dân.

Khi ra làm quan với nhà nước phong kiến, họ giữ
gìn đức tính thanh liêm, hết sức làm cho dân giàu
nước mạnh. Khi về sống với nhân dân thì họ dạy học,
làm thuốc. Khi đất nước bị xâm lược, thì họ cùng với

nhân dân chiến đấu.

Lẽ dĩ nhiên, sinh hoạt tư tưởng và hành vi xử thế
của tầng lớp trí thức này không đi hẳn ra ngoài quỹ
đạo của Nho giáo hoặc đối lập với Nho giáo. Họ vẫn
phải sử dụng những khái niệm và phạm trù của Nho
giáo, nhưng sử dụng theo cách hiểu của họ để giải

thích các hiện tượng xã hội. Họ chú trọng khai thác
trong học thuyết của Khổng Mạnh và của các tiên
nho những gì mà họ coi là có ích cho dân cho nước.
Trong khi vận dụng học thuyết đó, họ xuất phát từ

lợi ích và yêu cầu của quảng đại nhân dân. Chính vì
thế mà, trong thực tiễn họ đã nhào nặn lại Nho giáo,
đem vào trong đó những nhân tố mới từ trong cuộc
sống và những ý nghĩa mới theo cách hiểu của họ.
Như vậy là, Nho giáo rõ ràng đã có những biến động

về mặt nội dung và được sử dụng nhằm đạt những

37 |