Page 35 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Đôi khi họ ghé chân sang miếng đất của tư tưởng

Lão Trang để tìm ở đây một sự an ủi, một phương
pháp dưỡng sinh, một lý thuyết lánh đời. Tuy nhiên,
cơ sở chính cho sự suy nghĩ và cách xử thế của họ vẫn
thường là giáo lý của Khổng Mạnh. Họ tự cho mình

là đang đi theo “con đường an bần lạc đạo” của Nhan
Uyển, hoặc thực hiện tấm gương trong sạch tiết tháo
của Bá Di, Thúc Tề thà chịu chết đói không ăn thóc
của nhà Chu. Họ xác định một cách xử thế “thiên hạ
hữu đạo thì ra làm quan, thiên hạ vô đạo thì đi ở ẩn”
mà các bậc thánh hiền của đạo Nho đã đề xuất.

Trong số những người ở ẩn, có người có thiên
hướng tu luyện theo Đạo giáo, có người vui thú cảnh
điền viên chơi hoa uống rượu, có người thích tiêu dao
nay đây mai đó.

Dưới chế độ phong kiến, khi chưa có một giai cấp
tiên tiến tiêu biểu cho lực lượng sản xuất mới, chưa

có một hệ tư tưởng mới để thực hiện sự xóa bỏ chế độ
đó, thì sự xuất hiện một tầng lớp trí thức tiêu cực
“lánh đời” là một điều tất yếu. Đến như Nguyễn Trãi,
một nhà trí thức vĩ đại luôn luôn đem hết tài sức ra
phục vụ cho dân, cho nước, mà cũng có lúc phải bỏ

quan về Côn Sơn vui với cảnh tĩnh mịch của núi

35 |