Page 50 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Tuy nhiên, trong hàng ngũ Nho giáo có những

người trí thức lỗi lạc, do gắn bó chặt chẽ với Tổ quốc
và nhân dân, do biết suy nghĩ độc lập và sáng tạo, đã
vượt ra khỏi khuôn khổ thông thường của Nho giáo
để góp phần vào sự nghiệp chung. Đó là trường hợp

Nguyễn Trãi.

2. Nguyễn Trãi ra đời trong một gia đình nhà Nho và đã được
nuôi dưỡng bằng những câu chữ của nhà Nho từ trong sữa mẹ.
Bố đẻ là Nguyễn Phi Khanh, đỗ tiến sĩ. Ông ngoại là Trần

Nguyên Đán, người đã từng đọc “vạn quyển sách”. Cả hai đều là
những trí thức uyên bác. Cả hai đã cùng để công phu dạy dỗ
cậu bé Nguyễn Trãi từ khi còn rất nhỏ.

Nguyễn Phi Khanh đã rất vui mừng trước thái
độ rất thông minh và chăm chỉ của con: “Lục tuế nhi
đồng phả ái thư” (Nguyễn Phi Khanh: Gia viên lạc).
Trần Nguyên Đán cũng đã tác động sâu sắc vào tuổi

thơ của Nguyễn Trãi bằng hình ảnh một con người
“nếp nhà thi lễ, nòi giống thần minh, có hoài bão một
lòng vì nước” (Nguyễn Trãi: Chuyện cũ về Băng Hồ
tiên sinh).

Trong khi được ông và cha giảng văn, dạy chữ,
Nguyễn Trãi cũng học được ở hai người đó tâm hồn

| 50