Page 51 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

cao đẹp của một kiểu nhà Nho. Học ở ông tấm lòng

thương nhân dân đến bạc đầu: “Bạch đầu không phụ
ái dân tâm” (Trần Nguyên Đán: Nhân dân lục
nguyệt tác). Học ở cha trong ngày giá rét “muốn thổi
cơn gió ấm vào lòng mọi người” (Nguyễn Phi Khanh:

Xuân hàn).
Với quan niệm học để “trọn niềm trung hiếu”, để

biết “lo trước vui sau”, để giữ tâm hồn “thanh cao
trong sáng”, Nguyễn Trãi đã say mê trong “vườn chư
tử, bề lục kinh” và đã sớm nổi danh trong rừng Nho:

Thanh niên phương dự ái Nho làm,

(Mạn thành I, số 79)

Năm 20 tuổi, Nguyễn Trãi đã đỗ tiến sĩ và từ đó
vẫn tiếp tục học tập và nghiên cứu. Khi hứng thì “mở
cửa Nho, chờ khách đến”. Trong am quạnh thì “thiều
hương đọc ngũ kinh”. Ông luôn luôn nói đến trách

nhiệm của nhà Nho. Sống thì làm thế nào cho đúng
“Nho phong”. Làm quan thì nghĩ đến tư cách của
“Nho thần”. Được ơn vua thì mừng cho “chiếu nhà
Nho” được ấm.

Trong thơ văn của mình, ông luôn luôn nhắc đến
tên tuổi của những nhà Nho mà ông mến phục. Ông

51 |